Hey Gidi Fethiye… Yaylalardan Bir Şehrin Hafızasına: Muzaffer Dontlu

Yaylalarda başlayan bir hayat, yıllar sonra Fethiye’nin belediye başkanlığına uzandı. Muzaffer Dontlu, kimi Fethiyelinin hafızasında başkanlığıyla, kiminin dilinde “Kral” lakabıyla kaldı. Onun hikâyesinde göç yolları, Ankara’da çözüm aranan işler, eski kordonda kurulan sofralar ve bir memleketin geleceğine dair umutlar vardı.

Bir şehrin geçmişi, yalnızca eski fotoğraflarda yaşamaz. Bir büyüğün anlattığı hatırada, artık yerinde olmayan bir lokantanın adında, yıllar önce yapılmış bir görüşmenin unutulmayan ayrıntısında da saklanır.

Fethiye’nin geçmişine doğru yürüdüğümüzde karşımıza çıkan isimlerden biri Muzaffer Dontlu’dur.

Onu anlatmak, bir belediye başkanının görev yıllarını sıralamanın ötesinde, eski Fethiye’nin insanlarına ve meselelerine yeniden yaklaşmaktır. Çünkü bir insanın hayatı bazen bir şehrin değişen yüzüyle iç içe geçer.

Yaylalarda başlayan bir ömür

Muzaffer Dontlu, 23 Şubat 1986 tarihli Nokta dergisinde yayımlanan söyleşide verilen bilgilere göre, 1926 yılında Fethiye’nin Dont köyünde dünyaya geldi.

Gazeteci Ahmet Kökçü’nün sorularını yanıtlarken, 1942 yılına kadar yaylada göçerlik yaptığını anlattı. Çobanlık geçmişini açıkça dile getiriyor, geldiği hayatı saklamıyordu.

Yıllar sonra belediye başkanlığı koltuğunda oturan o kişinin çocukluğunda yayla yolları vardı. Mevsimlere göre yer değiştiren, hayvanların ardından yürüyen insanların hayatından geliyordu.

Bir makam fotoğrafına bakarken çoğu zaman bunları düşünmeyiz. Fotoğrafta bir başkan görürüz. Oysa o yüzün arkasında çocukluk, geçim mücadelesi, edinilmiş alışkanlıklar ve doğduğu toprakların dili vardır.

Dontlu’nun kendi ağzından anlattığı geçmişi, onun hayatının bu tarafını bugüne taşıyor.

Yıllar sonra yeniden döndüğü belediye

Muzaffer Dontlu, 1963 yılında Adalet Partisi’nden Fethiye Belediye Başkanı seçildi. 1984 yılında ise ANAP’tan seçilerek yeniden aynı göreve geldi.

Fethiye Belediyesi’nin resmî tarihçesinde görev dönemleri 1963–1972 ve 1984–1988 olarak yer alıyor. Dönemin Nokta söyleşisinde ilk başkanlığının 1973’e kadar sürdüğü belirtiliyor. Arşivlerdeki bu bir yıllık farklılığa rağmen, 1963’te başlayan ve 1984’te yeniden devam eden başkanlık hikâyesi açıkça görülüyor.

Bir insanın yıllar sonra aynı göreve dönmesi, onun hayatını şehrin farklı kuşaklarına bağlar. İlk döneminde onu tanıyanların çocukları büyür; sokaklar, ihtiyaçlar ve beklentiler değişir.

Fakat belediyenin kapısına gelen insanların ortak bir isteği vardır: Yaşadıkları yerde işlerin yoluna girmesi.

Sararmış bir defterde kalan hayat izi

Muzaffer Dontlu’nun geçmişine ışık tutan belgelerden biri de üzerinde “Fethiye Belediyesi” yazısı bulunan, el yazısıyla doldurulmuş eski bir kayıt defteridir.

Sayfanın üst bölümünde onun adı, doğum yılı hanesinde 1926, memuriyeti hanesinde ise “Belediye Reisi” ifadesi görülüyor. Böylece dönem söyleşisinde verilen doğum yılı, bu defter sayfasında da karşımıza çıkıyor.

Defterde yalnızca onun kaydı bulunmuyor. Alt satırlarda Mehmet Bildirici, Salih Gülada, Mustafa Saatcı ve Ziya Tombak gibi isimler de okunabiliyor. Aynı sayfada yan yana duran bu adlar, eski Fethiye’nin insanlarını yıllar sonra yeniden bir araya getiriyor.

Kâğıdın kenarları yıpranmış, kat yerleri belirginleşmiş. Bazı yazılar solmuş, kimi ayrıntılar fotoğrafta güçlükle seçilir hâle gelmiş. Fakat isimler hâlâ orada.

Bir zamanlar gündelik bir kayıt için doldurulan bu satırlar, bugün şehrin geçmişini anlamaya yarayan bir hatıraya dönüşmüş durumda.

Defterin köşesindeki gülümseme

Sayfanın üst köşesine iliştirilmiş siyah beyaz fotoğrafta, takım elbiseli ve kravatlı Muzaffer Dontlu gülümseyerek görülüyor.

Fotoğrafın yüzeyinde zamanın bıraktığı izler var. Kâğıtta kıvrılmalar, yüzeyde parlamalar ve aşınmalar görülüyor. Buna rağmen yüzündeki gülümseme seçiliyor.

Bu karede konuşmasının sesini duyamıyoruz. O an nerede bulunduğunu, kime baktığını, neye gülümsediğini bilmiyoruz. Fakat aradan geçen onca yıla rağmen yüzündeki ifadeye bakabiliyoruz.

Bir insanı yıllar sonra yalnızca görevleriyle tanımaya çalışırken, böyle bir fotoğraf başka bir yakınlık kurar. Kayıtlardaki “Belediye Reisi” ifadesinin yanında, hayatın içinden bir yüz belirir.

Belki de eski fotoğrafları bu kadar kıymetli yapan budur: Geçmişin uzaklığını bir anlığına azaltmaları.

Bir çalışma arkadaşının hafızasında kalanlar

Muzaffer Dontlu hakkında en dikkat çekici tanıklıklardan biri, eski belediye çalışanı Zeki Doğan Koreli’nin hatıralarında bulunuyor.

Makri dergisinin Kasım–Aralık 2017 / Ocak 2018 sayısında yayımlanan anlatımında Koreli, Dontlu’nun Fethiye için kişisel harcamalar yaptığını söylüyor.

İmar çalışmaları sırasında Ankara’dan gelen heyetlerin ağırlanmasına önem verdiğini; ziyaretçilerin ilçenin ihtiyaçlarını görerek dönüşlerinde destek olmalarını istediğini anlatıyor. Bu görüşmelerde ve misafirlerin ağırlanmasında kendisini de görevlendirdiğini aktarıyor.

Koreli’nin hatırladığı bir başka ayrıntı da Ankara’daki girişimler. Dontlu’nun Haldun Menteşoğlu’yla temas kurduğunu, sonuç alamadığı meselelerde Ali Döğerli’den destek istediğini belirtiyor.

Bu anlatım, birlikte çalışmış bir insanın hafızasından geliyor. Yapılan kişisel harcamaların miktarını bilmiyoruz. Fakat tanıklık, dönemin hizmet arayışına ve insan ilişkilerine dair önemli bir iz bırakıyor.

Bir şehrin işleri bazen uzun yazışmalarla, bazen bir görüşmeyle, bazen yeniden çalınan bir kapıyla ilerler. Yıllar sonra geriye sonuçlar kalırken, o sonuçların öncesindeki gayret çoğu zaman unutulur.

Hatıralar, biraz da bu görünmeyen tarafı korur.

Rafet Restaurant’ta bir akşam

Eski belediye meclis üyesi Yusuf İzzet Gökçe’nin yerel basında yayımlanan hatıraları, Dontlu döneminden iki önemli buluşmayı bugüne taşıyor.

Gökçe’nin anlatımına göre, Cumhurbaşkanı Cevdet Sunay’ın 1970 yılındaki Fethiye ziyaretinde, Muzaffer Dontlu ve belediye meclis üyeleri kordondaki Rafet Restaurant’ta bir akşam yemeği verdi.

Yemekte, aralarında Canbolat Gürbüz’ün de bulunduğu gençler Fethiye–Ankara yolunun bir an önce yapılmasını istedi. Yolun askerî önemini de dile getirdiler. Gökçe’nin aktardığına göre Sunay, başyaverinden gençlerin taleplerini dinleyip kaydetmesini istedi.

Eski Fethiye’yi düşünürken böyle bir hatıranın ayrı bir yeri var.

Kordonda bir lokanta, aynı masanın etrafında buluşmuş insanlar ve memleketlerinin ihtiyacını anlatmak isteyen gençler…

O akşamın ardından yolun hangi aşamalardan geçtiği ayrı bir araştırmanın konusu. Fakat bu hatıra, Fethiye’nin geleceğine dair bir isteğin devletin en üst makamına nasıl ulaştırıldığını gösteriyor.

Bir lise müjdesinin taşıdığı umut

Yusuf İzzet Gökçe’nin unutamadığı diğer buluşma da yine Rafet Restaurant’ta yaşandı.

Anlatımına göre, 1970 yılında dönemin Millî Eğitim Bakanı ile yapılan bir yemekte, Muzaffer Dontlu ve belediye meclis üyeleri Fethiye’ye lise yapılacağı müjdesini aldı. Haberin, meclis üyesi Salih Gülada aracılığıyla duyurulduğu aktarılıyor.

Bir memlekette okul haberi, ailelerin çocukları için kurduğu hayallere dokunur.

Okuyacak bir evlat, açılacak bir sınıf, geleceğe biraz daha güvenle bakabilmek…

Gökçe’nin hatırasında okulun adı ve yapım aşaması açıklanmıyor. Buna rağmen, yıllar sonra bile unutmadığı bu müjde, eğitim beklentisinin o günlerdeki önemini hissettiriyor.

Bazı haberler insanın hafızasında, taşıdığı umut kadar yer eder.

Eski kayıt defterinde Salih Gülada’nın adına da rastlanması, bu hatırayla belge arasında ayrıca bir bağ kuruyor. Bir anlatıda duyduğumuz isim, sararmış sayfanın satırlarında yeniden karşımıza çıkıyor.

Fethiye’nin şenlik hazırlıkları

Dontlu döneminin izleri, kültürel etkinlik hazırlıklarında da görülüyor.

4 Nisan 1986 tarihli Cumhuriyet gazetesinde, 28 Haziran–1 Temmuz tarihleri için hazırlanan Fethiye Şenlikleri hakkında açıklaması bulunuyor.

Haberde, folklor ekipleri ve mehter takımı getirilmesinin planlandığını, etkinlik için dönemin parasıyla 5 milyon lira ayrıldığını söylüyor.

Bu kayıt, hazırlıkların ayrıntılarını bugüne ulaştırıyor. Bir şehrin hayatında insanların bir araya geldiği günlerin de değeri vardır. Yıllar geçtikten sonra bir gösteri, ailece çıkılan bir akşam ya da kalabalığın içinde karşılaşılan bir tanıdık hatırlanır.

Fethiye’nin geçmişi, bu ortak zamanların içinde de yaşamaya devam eder.

“Kral” lakabıyla anılan başkan

Muzaffer Dontlu’nun adıyla birlikte en çok hatırlanan kelimelerden biri “Kral”dır.

1986 tarihli söyleşisinde kendisi, bu lakabın 1960 yılından beri kullanıldığını anlatıyordu. Aynı röportajda, bir işhanının temel atma töreninde yaptığı ve belediye hoparlörüne yansıyan küfürlü konuşmaya ilişkin soruları da yanıtladı.

Hakkındaki rüşvet söylentilerine sert tepki gösterdiğini söyledi ve iddiaları reddetti. Bunlar, röportajda aktarılan kendi açıklamalarıdır.

Dontlu, konuşma biçimiyle ilgili sorular karşısında da sert dilini savunuyordu. Bu söyleşi, onun kamuoyuna yansıyan kişiliğini doğrudan kendi sözlerinden tanımak açısından önemli.

Bir insanı geçmişten bugüne anlatırken, hatırasını bütün yönleriyle ele almak gerekir. Dontlu’nun portresinde tartışmalı konuşmaları da vardır; çalışma arkadaşlarının anlattığı hizmet gayreti de.

Bu farklı izler yan yana geldiğinde, karşımızdaki insan daha anlaşılır hâle gelir.

Makamın arkasındaki aile

Şehirlerin tanıdığı insanların, ailelerinin içinde yaşanan başka bir hayatı da vardır.

Muzaffer Dontlu’nun oğulları Ahmet Dontlu ve Hakkı Dontlu ile kızı Eczacı Ayşe Tüfekçi’nin adları geçiyor.

Aynı haberde, eski belediye meclis üyesi Ahmet Dontlu’nun 15 Eylül 2007 tarihinde, bir dönem öğretmenlik de yapan Hakkı Dontlu’nun ise Kasım 2012’de, 55 yaşında hayatını kaybettiği aktarılıyor.

Bu satırlar, kamuoyunun bir belediye başkanı olarak tanıdığı insanın aile bağlarını da hatırlatıyor.

Aile içindeki hatıralarının tamamını bilmiyoruz. Muzaffer Dontlu’nun kesin vefat tarihini de erişilebilen kaynaklarla doğrulayamıyoruz. Geçmişi kayda geçirirken, bilinenler kadar henüz bilinmeyenlerin sınırını korumak da önem taşıyor.

Bir isimle birlikte geri gelen zaman

Muzaffer Dontlu’nun hayatından bugüne ulaşan parçalar, Fethiye’nin farklı yıllarına açılıyor.

Bir yanda yaylada göçerlik yaptığını anlatan bir insan var. Diğer yanda ilçenin işleri için Ankara’da temas kuran bir belediye başkanı…

Eski kordondaki bir sofrada yol isteyen gençler, başka bir buluşmada duyulan lise müjdesi, yıllar sonra bir çalışma arkadaşının hafızasında kalan ayrıntılar…

Hepsi, aynı şehrin geçmişinde birbirine değiyor.

Şimdi bunların yanında, yıpranmış bir defterin köşesinde duran gülümseyen bir fotoğraf da var. Alt alta yazılmış isimler, elle doldurulmuş satırlar ve yıllar boyunca korunarak bugüne ulaşmış bir sayfa…

O defter ilk açıldığında, bir gün geçmişin böylesine kıymetli bir parçası olacağı düşünülmüş müydü, bilemeyiz. Fakat bugün baktığımızda, bir kentin hafızasının kimi zaman ne kadar mütevazı şeylerin içinde saklandığını görüyoruz.

Zaman geçtikçe tanıdık yüzler azalıyor. Bir kuşağın yakından bildiği isimler, sonraki kuşak için bir fotoğrafın altındaki yazıya dönüşüyor. O yazının arkasındaki hayatı anlatmak, şehrin hafızasına sahip çıkmanın yollarından biri.

Muzaffer Dontlu’yu rahmetle anarken, onunla aynı yılları yaşamış insanların tanıklıklarını da saygıyla kayda geçiriyoruz.

Hey gidi Fethiye… Bir ismi hatırlayınca, onunla birlikte koca bir zaman da geri geliyor.